Adwokat Ernest Karkosza ze Szczecina

Kredyt denominowany a indeksowany

Kredyty we frankach i w euro: definicja, różnice i unieważnienie umowy

Model domu, stosy monet, banknoty i kalkulator na wydrukach z wykresami

Kredyt denominowany – co to jest?

Kredyt denominowany to kredyt, którego kwotę wyrażono w umowie w walucie obcej, najczęściej we frankach szwajcarskich, w euro albo w dolarach amerykańskich. Bank wypłacał go jednak w złotych, przeliczając kwotę według kursu kupna z własnej tabeli kursów. Raty również ustalono w walucie, a kredytobiorca spłacał je w złotych po kursie sprzedaży z tej samej tabeli.

Żaden przepis nie definiuje kredytu denominowanego. Prawo bankowe posługuje się tym pojęciem od 26 sierpnia 2011 r. i wymaga, by umowa takiego kredytu określała szczegółowe zasady ustalania kursu wymiany walut. To sądy określiły, czym charakteryzują się kredyt denominowany i indeksowany.

Dla kredytobiorcy najważniejsze jest to, że sądy oceniają kredyt denominowany według tych samych zasad co indeksowany. Jeżeli postanowienia o kursie są niedozwolone, umowa może okazać się nieważna. Poniżej wyjaśniamy, czym różnią się oba rodzaje kredytu i co z tego wynika w sporze z bankiem.

Jak działa taki kredyt – przykład

Załóżmy, że umowa opiewa na 100 000 franków. W dniu wypłaty bank przelicza tę kwotę po swoim kursie kupna, np. 2,10 zł za franka, i wypłaca 210 000 zł. Rata wynosi np. 500 franków. Bank pobiera ją w złotych po swoim kursie sprzedaży, np. 2,20 zł, więc kredytobiorca płaci 1100 zł.

Liczby umowne. Kursy kupna i sprzedaży bank ustalał w swojej tabeli kursów.

Kredytobiorca podpisuje więc umowę na kwotę we frankach, ale nie wie, ile dokładnie złotych dostanie. Kwota wypłaty i każda rata zależą od kursów, które bank sam ogłasza w swojej tabeli. Różnica między kursem sprzedaży a kursem kupna to spread. Im wyższy spread, tym mniej złotych kredytobiorca otrzymuje przy wypłacie kredytu i tym więcej płaci przy spłacie każdej raty.

Kredyt denominowany a indeksowany – różnice

W kredycie indeksowanym, nazywanym też waloryzowanym, umowa podaje kwotę w złotych. Bank wypłaca złote, ale w dniu wypłaty przelicza kwotę na walutę po kursie kupna. Od tej chwili saldo i raty są liczone w walucie, a każdą ratę bank przelicza na złote po kursie sprzedaży.

W kredycie denominowanym jest odwrotnie: umowa od początku określa kwotę w walucie obcej, a na złote przelicza się ją dopiero przy wypłacie. Poza tym oba kredyty działają tak samo, co dobrze widać w zestawieniu.

Cecha	Kredyt denominowany	Kredyt indeksowany
Kwota kredytu w umowie	w walucie obcej, np. 100 000 CHF	w złotych, np. 210 000 zł
Wypłata	w złotych, po przeliczeniu kwoty z waluty obcej według kursu kupna banku	w złotych, a bank przelicza kwotę na walutę po kursie kupna
Saldo i raty	w walucie od dnia zawarcia umowy	w walucie od dnia wypłaty
Spłata rat	w złotych po kursie sprzedaży banku, a od 26 sierpnia 2011 r. także bezpośrednio w walucie	tak samo
Czego nie wiesz, podpisując umowę	ile złotych dostaniesz	ile wyniesie Twój dług w walucie
Gdy klauzula kursowa jest nieuczciwa	sąd nie może w jej miejsce przyjąć kursu NBP, a jeśli nie da się ustalić kursu, umowa nie wiąże	tak samo

Różnica dotyczy więc przede wszystkim tego, jak zapisano kwotę kredytu w umowie. Przy ocenie klauzul kursowych sąd stosuje do obu rodzajów kredytu te same zasady.

Czy kredyt denominowany jest kredytem walutowym?

W sporach banki przekonują, że kredyt denominowany to w istocie kredyt walutowy, a więc inny produkt niż indeksowany. Zwykle tak nie jest. Według Sądu Najwyższego kredyt walutowy to taki, w którym bank ustala i faktycznie wypłaca kwotę w walucie obcej, a kredytobiorca spłaca raty wyłącznie w tej walucie. Umowa, w której kwotę kredytu albo raty przelicza się z waluty obcej na złote lub odwrotnie, nie jest kredytem walutowym.

Sąd Najwyższy orzekł tak w 2024 r. w sprawie kredytu z 2009 r. na 98 870 euro, który bank wypłacił w złotych na zakup mieszkania. Sąd okręgowy i sąd apelacyjny uznały umowę za ważną i nakazały kredytobiorcy zapłatę ponad 82 tys. euro, a sąd apelacyjny określił ten kredyt jako walutowy. Sąd Najwyższy uchylił ten wyrok.

Według Sądu Najwyższego taki kredyt był funkcjonalnie zbliżony do kredytu indeksowanego. Euro służyło w nim jako miernik zobowiązania, a nie jako przedmiot świadczenia. Kredytobiorca potrzebował złotych na zakup mieszkania w Polsce i otrzymał pieniądze w tej walucie, ale bez zgody banku nie mógł zmienić waluty wypłaty ani spłaty.

Inaczej jest, gdy bank rzeczywiście wypłacił kredyt w walucie, a kredytobiorca od początku spłacał go w tej walucie, na przykład z pensji w euro. To kredyt walutowy i trzeba go ocenić osobno, bo nie ma w nim przeliczeń według tabeli kursów banku.

Spłata rat bezpośrednio w walucie nie zmienia oceny umowy

Od 26 sierpnia 2011 r. możesz spłacać raty kredytu denominowanego albo indeksowanego bezpośrednio w walucie, bez dodatkowych kosztów. Przepis objął także wcześniej zawarte umowy w zakresie rat pozostałych do spłaty. Według Sądu Najwyższego ta zmiana nie przekształciła takich umów w kredyty walutowe ani nie usunęła z nich niedozwolonych postanowień, ponieważ niedozwolony charakter postanowień ocenia się według stanu z dnia zawarcia umowy.

Podobnie orzekł Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie, w której umowa pozwalała spłacać kredyt bezpośrednio we frankach. Nieuczciwe postanowienie nie traci tego charakteru tylko dlatego, że umowa przewiduje również możliwość wykonywania zobowiązania na innych warunkach.

Czy kredyt denominowany można unieważnić?

Tak, na tych samych zasadach co kredyt indeksowany. W uchwale z 25 kwietnia 2024 r. pełny skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego odniósł się wprost do obu rodzajów kredytu. Jeżeli postanowienie o sposobie ustalania kursu jest niedozwolone, sąd nie może w jego miejsce przyjąć kursu wynikającego z przepisów albo zwyczajów, na przykład kursu średniego NBP. Gdy nie da się ustalić wiążącego kursu, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Sąd Najwyższy przyjął też, że po usunięciu klauzul przeliczeniowych nie da się utrzymać kredytu denominowanego jako kredytu złotowego oprocentowanego stawką LIBOR. W takiej sytuacji umowa jest nieważna w całości.

Co sąd sprawdza w umowie

Czy bank ustalał kursy w swojej tabeli bez jasnych kryteriów? Konsument musi móc w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs, który stosuje bank.
Czy zapisany w umowie wzór ustalania kursu rzeczywiście ograniczał swobodę banku? Sąd Najwyższy uznał za niejednoznaczną klauzulę opartą na kursie z rynku FOREX, bo bank mógł jednostronnie zmieniać spread.
Czy bank rzetelnie wyjaśnił ryzyko kursowe i jego wpływ na raty oraz saldo? Ocenia się to według stanu z dnia zawarcia umowy.
Czy postanowienia przejęto ze wzorca bez indywidualnych uzgodnień? To bank musi udowodnić, że je uzgodnił.
Czy takie same postanowienia zostały już uznane za niedozwolone, na przykład w decyzji Prezesa UOKiK?

Przykład: Deutsche Bank Polska oświadczył w postępowaniu przed Prezesem UOKiK, że wszystkie jego kredyty hipoteczne we frankach i w euro były denominowane. W decyzji z 31 grudnia 2018 r. Prezes UOKiK uznał za niedozwolone postanowienia o kursach walut we wzorcach umów tego banku. Sąd Apelacyjny w Warszawie podzielił tę ocenę w prawomocnym orzeczeniu.

Co daje unieważnienie umowy?

Po unieważnieniu umowy każda strona zwraca to, co dostała. Bank zwraca pobrane na podstawie umowy raty i opłaty, a kredytobiorca – wypłacony mu kapitał. To dwa odrębne roszczenia. Poza odsetkami za opóźnienie żadna ze stron nie może żądać wynagrodzenia za korzystanie ze swoich pieniędzy.

Zwrotowi podlegają także raty spłacane bezpośrednio w walucie. Na przykład Sąd Okręgowy w Szczecinie uznał za nieważną umowę kredytu denominowanego do euro z 2009 r. Zasądził od banku 48 188 zł tytułem rat zapłaconych w złotych i kosztów związanych z kredytem oraz 41 315,29 euro tytułem rat spłaconych w euro. Wyrok jest prawomocny.

Bank ma prawo żądać zwrotu kapitału, ale to roszczenie się przedawnia. Termin biegnie co do zasady od dnia, w którym kredytobiorca zakwestionował wobec banku postanowienia umowy. We wrześniu 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł w sprawie kredytu denominowanego, że prawo unijne nie sprzeciwia się potrąceniu przez sąd z urzędu wzajemnych roszczeń stron. Kredytobiorca dostaje wtedy tylko nadwyżkę wpłat ponad kapitał. Trybunał takiego potrącenia nie wymaga, a w Polsce nadal obowiązuje uchwała Sądu Najwyższego o dwóch odrębnych roszczeniach.

O tym, czego bank nie może żądać po przegranym procesie, piszemy w artykule o wynagrodzeniu za korzystanie z kapitału.

Kredyt denominowany we frankach i w euro

Mechanizm kredytu denominowanego jest taki sam bez względu na walutę. Waluta ma jednak znaczenie w postępowaniu sądowym.

Od 7 sierpnia 2026 r. obowiązuje ustawa o szczególnych rozwiązaniach w sprawach kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego. Przy kredycie we frankach obowiązek spłaty rat zostaje wstrzymany z mocy prawa z chwilą doręczenia bankowi pozwu, aż do prawomocnego zakończenia sprawy. Bank nie może wówczas z tego powodu ani wypowiedzieć umowy, ani zgłosić zaległości do biur informacji kredytowej i gospodarczej.

Ustawa nie obejmuje kredytów w euro. Jeśli masz kredyt denominowany do euro i chcesz wstrzymać spłatę rat na czas procesu, musisz złożyć wniosek o zabezpieczenie. Sąd nie może go oddalić, jeżeli wstrzymanie rat jest konieczne dla pełnej skuteczności przyszłego wyroku.

W sprawach dotyczących obu walut obowiązuje ta sama zasada właściwości sądu: do połowy kwietnia 2028 r. jako konsument składasz pozew dotyczący kredytu denominowanego, indeksowanego albo waloryzowanego wyłącznie w sądzie właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania. Więcej o sprawach w euro piszemy na stronie o unieważnieniu kredytu w euro, a o sprawach we frankach – na stronie Sprawy frankowe.

Jak sprawdzić, czy masz kredyt denominowany czy indeksowany?

Rodzaj kredytu zwykle widać już w tytule umowy i w paragrafie o kwocie kredytu. Pomocne są też harmonogram spłat i zaświadczenie banku o dokonanych wpłatach.

Kwota kredytu podana w walucie, np. 100 000 CHF albo 50 000 EUR, wskazuje na kredyt denominowany.
Jeżeli kwotę podano w złotych, a umowa przewiduje indeksację albo waloryzację kursem waluty, wskazuje to na kredyt indeksowany.
Zdarzają się zapisy mieszane. W umowie, którą Sąd Okręgowy w Szczecinie uznał za nieważną, bank udzielił „kredytu denominowanego w złotych polskich w kwocie nie wyższej niż” 335 633,10 zł, „stanowiącej równowartość” 84 021,70 euro.
W obu rodzajach kredytu saldo i harmonogram są zwykle prowadzone w walucie, a umowa albo regulamin odsyła do tabeli kursów banku.

Sama nazwa w umowie nie przesądza sprawy. Sąd bada, jak umowa działała w praktyce: w jakiej walucie bank wypłacił pieniądze, jak liczył raty i czy kredytobiorca mógł sprawdzić kurs. Do takiej analizy przygotuj umowę z regulaminem, aneksy, harmonogram i zaświadczenie banku o wpłatach w złotych i w walucie.

Masz kredyt denominowany? Sprawdzimy umowę

Kancelaria adwokata Ernesta Karkoszy w Szczecinie pomaga kredytobiorcom w sporach z bankami o kredyty we frankach i w euro. Zadzwoń albo napisz. Sprawdzimy, jaki rodzaj kredytu masz i czy postanowienia Twojej umowy można skutecznie podważyć.

Zadzwoń: +48 661 223 905

Najczęstsze pytania

Co to znaczy, że kredyt jest denominowany?

To znaczy, że kwotę kredytu określono w umowie w walucie obcej, np. we frankach albo w euro, choć bank wypłacił ją w złotych. Raty również ustalono w walucie obcej, a bank przeliczał je na złote według swojej tabeli kursów.

Czym różni się kredyt denominowany od indeksowanego?

W kredycie denominowanym kwota jest od początku określona w walucie obcej. W kredycie indeksowanym kwotę określono w złotych, a bank przeliczył ją na walutę przy wypłacie. Poza tym oba działają tak samo, a sądy oceniają je według tych samych zasad.

Czy kredyt denominowany to kredyt walutowy?

Zwykle nie. Bank wypłaca kredyt walutowy w walucie obcej, a kredytobiorca spłaca go w tej samej walucie. Jeżeli bank wypłacił złote i przeliczał raty, Sąd Najwyższy traktuje walutę tylko jako miernik zobowiązania.

Czy każdy kredyt denominowany jest nieważny?

Nie. O nieważności decyduje treść konkretnej umowy, przede wszystkim postanowienia o kursie oraz sposób, w jaki bank poinformował o ryzyku. Dlatego każdą umowę trzeba przeczytać i ocenić osobno.

Czy można unieważnić spłacony kredyt denominowany?

Tak, spłata kredytu nie zamyka drogi do sądu. Jeżeli kredytobiorca nie wiedział o nieuczciwych postanowieniach umowy, termin przedawnienia jego roszczeń nie zaczyna biec w dniu zapłaty każdej raty. Terminy trzeba jednak ustalić dla każdej sprawy osobno.

Czy ustawa frankowa obejmuje kredyty denominowane?

Tak, jeżeli kredyt jest denominowany albo indeksowany do franka szwajcarskiego. Kredytów w euro i innych walutach ustawa nie obejmuje.

Ile kosztuje pozew o unieważnienie kredytu denominowanego?

Opłata sądowa wynosi 1000 zł, gdy wartość sporu przekracza 20 000 zł. Wynagrodzenie kancelarii ustalamy indywidualnie, po zapoznaniu się ze sprawą.